Củ tỏi (Garlic) là phần thân hành của cây tỏi (Allium sativum), thuộc họ Amaryllidaceae. Tỏi có nguồn gốc lâu đời tại khu vực Trung Á và hiện được trồng phổ biến ở nhiều vùng có khí hậu ôn đới và cận nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Củ tỏi gồm nhiều tép xếp thành từng lớp bên trong lớp vỏ khô, có mùi thơm đặc trưng và vị cay nồng.
Đặc điểm đặc trưng
Củ có hình tròn hoặc hơi dẹt, bên ngoài được bao phủ bởi nhiều lớp vỏ mỏng, khô và có màu trắng, trắng ngà hoặc tím nhạt tùy giống.
Bên trong củ gồm nhiều tép tỏi, mỗi tép được bao bọc bởi một lớp màng mỏng.
Tép tỏi có màu trắng ngà đến vàng nhạt, kết cấu chắc và mọng khi còn tươi.
Tỏi khô có lớp vỏ ngoài khô ráo, củ chắc, không bị mềm nhũn hoặc có dấu hiệu nảy mầm bất thường.
Tùy giống và điều kiện trồng, kích thước củ, số lượng tép và màu sắc vỏ có thể khác nhau.
Hương vị & kết cấu
Tỏi tươi có mùi thơm mạnh, vị cay nồng và hơi hăng. Khi được đập, băm hoặc nghiền, các hợp chất tạo mùi được giải phóng rõ hơn. Khi nấu chín, vị cay nồng giảm dần, chuyển sang vị dịu, hơi ngọt và hương thơm trở nên mềm hơn. Tép tỏi có kết cấu giòn chắc khi tươi và mềm hơn sau khi chế biến.
Công dụng và ứng dụng
Dùng tươi để làm gia vị trong nhiều món ăn.
Có thể băm, đập dập hoặc thái lát để xào cùng rau củ, thịt, cá và hải sản.
Dùng để ướp thịt, cá, hải sản và các nguyên liệu khác.
Có thể phi hoặc nướng để tạo hương thơm và vị đặc trưng.
Dùng làm nguyên liệu cho nước chấm, sốt, dầu tỏi và các hỗn hợp gia vị.
Có thể ngâm giấm, ngâm muối hoặc chế biến thành các sản phẩm tỏi ngâm.
Có thể sử dụng cả củ, tép tỏi hoặc tỏi đã được sơ chế tùy mục đích chế biến.
Về dinh dưỡng, tỏi cung cấp vitamin B6, vitamin C, mangan, một số khoáng chất và các hợp chất lưu huỳnh tự nhiên, trong đó có allicin được hình thành khi tỏi bị cắt, đập hoặc nghiền. Thành phần dinh dưỡng có thể thay đổi tùy giống, điều kiện canh tác và phương pháp bảo quản.
